Một số biểu hiện tưởng như bình thường khi ngủ — tê tay chân, chảy nước dãi một bên, chóng mặt đột ngột — đôi khi lại là tín hiệu cảnh báo sớm của đột quỵ não. Nhận biết đúng và hành động kịp thời trong những giờ đầu có thể tạo ra khác biệt rất lớn. Bài viết này tổng hợp 4 dấu hiệu cần lưu ý và cách xử trí theo khuyến cáo y khoa.
Quan trọng — đột quỵ là cấp cứu y tế: Nếu bạn hoặc người thân đột ngột méo miệng, yếu/liệt một bên tay chân, nói khó, mất thị lực hoặc mất thăng bằng, hãy gọi ngay 115 và đưa đến bệnh viện sớm nhất. Mỗi phút đều quý — tuyệt đối không tự điều trị tại nhà hay nằm chờ “xem có đỡ không”.
Não có thể phát tín hiệu trước khi đột quỵ
Nhiều người vẫn nghĩ đột quỵ não là căn bệnh của mùa đông. Thực tế, mùa hè cũng là giai đoạn nguy cơ cao, đặc biệt trong những đợt nắng nóng kéo dài. Đã có những trường hợp được ghi nhận: một người đàn ông trung niên làm việc nhiều giờ ngoài trời dưới cái nắng hơn 35 độ C, đến tối thì đột nhiên nói khó, một bên chân yếu hẳn đi — và may mắn được đưa đi cấp cứu kịp thời.
Câu chuyện ấy là một lời nhắc: đột quỵ không phải lúc nào cũng ập đến trong một giây. Trong nhiều trường hợp, cơ thể đã âm thầm phát đi những tín hiệu cảnh báo từ trước — và những tín hiệu đó đôi khi xuất hiện ngay trong giấc ngủ.
Vì sao mùa hè cũng làm tăng nguy cơ đột quỵ?
Theo các chuyên gia tim mạch và thần kinh, nhiệt độ cao buộc cơ thể liên tục điều chỉnh để tản nhiệt. Khi trời nóng, mạch máu dưới da giãn ra để giải phóng nhiệt, đồng thời cơ thể tiết nhiều mồ hôi hơn dẫn đến mất nước. Nếu không bù đủ nước, máu trở nên cô đặc hơn bình thường, làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông — yếu tố có thể gây tắc mạch máu não.
Ngoài ra, thói quen uống nhiều bia rượu, nước đá lạnh hay ăn uống thất thường trong mùa hè cũng ảnh hưởng đến tim mạch và tuần hoàn. Những nhóm cần đặc biệt cảnh giác gồm:
- Người từ 65 tuổi trở lên.
- Người tăng huyết áp kiểm soát kém.
- Người mắc bệnh động mạch vành hoặc suy tim.
- Người có tiền sử đột quỵ hoặc bệnh lý mạch máu não.
4 dấu hiệu xuất hiện khi ngủ có thể liên quan đến đột quỵ
1. Tê bì tay chân bất thường, nhất là ở một bên
Nếu bạn không nằm đè ép mà vẫn thường xuyên thức giấc vì tê tay, tê chân hoặc yếu một bên cơ thể, đây có thể là dấu hiệu tuần hoàn máu lên não đang gặp vấn đề. Não điều khiển vận động và cảm giác, nên khi một vùng não thiếu máu tạm thời, cảm giác tê yếu có thể xuất hiện ở tay hoặc chân. Tình trạng chỉ xảy ra ở một bên cơ thể cần được chú ý đặc biệt.
2. Chảy nước dãi một bên khi ngủ
Nhiều người cho rằng chảy nước dãi khi ngủ là chuyện bình thường. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xuất hiện đột ngột và chỉ ở một bên miệng, cần cẩn trọng. Một số trường hợp liên quan đến yếu cơ vùng mặt do não thiếu máu, khiến cơ miệng không kiểm soát tốt và nước bọt chảy ra trong lúc ngủ. Đây có thể là biểu hiện của hiện tượng méo mặt một bên — một dấu hiệu kinh điển của đột quỵ.
3. Đột ngột chóng mặt hoặc đau đầu về đêm
Đau đầu, chóng mặt kéo dài hoặc xuất hiện đột ngột vào ban đêm là dấu hiệu không nên xem nhẹ. Khi lưu lượng máu lên não suy giảm, người bệnh có thể thấy đầu óc quay cuồng, mất thăng bằng hoặc đau đầu bất thường. Nếu triệu chứng lặp lại nhiều lần, ngày càng tăng, hoặc đi kèm nói khó và yếu tay chân, cần đi khám càng sớm càng tốt.
4. Thoáng mờ mắt hoặc tối sầm mắt
Một số người đang ngủ hoặc vừa thức giấc đột nhiên thấy một mắt hoặc cả hai mắt tối sầm trong vài giây đến vài phút. Triệu chứng này có thể liên quan đến thiếu máu nuôi võng mạc hoặc hẹp động mạch cảnh. Dù thường tự hết nhanh, nhưng nếu lặp lại nhiều lần, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ trong tương lai.
Ghi nhớ quy tắc BE-FAST để nhận biết và xử trí
Để nhận biết đột quỵ nhanh, Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ (American Stroke Association) khuyến nghị ghi nhớ bộ dấu hiệu BE-FAST — mở rộng từ quy tắc F.A.S.T. kinh điển:
- B – Balance: đột ngột mất thăng bằng, chóng mặt, đi loạng choạng.
- E – Eyes: đột ngột mờ mắt, tối sầm hoặc mất thị lực một/hai bên.
- F – Face: méo miệng, lệch mặt một bên (cười thấy lệch).
- A – Arm: yếu hoặc tê một bên tay (giơ hai tay, một tay rơi xuống).
- S – Speech: nói khó, nói ngọng, không rõ lời.
- T – Time: nếu có bất kỳ dấu hiệu nào, gọi 115 ngay — thời gian là não.
Điểm mấu chốt: đột quỵ điều trị càng sớm, khả năng phục hồi càng cao. Đừng chờ triệu chứng tự hết.
3 điều giúp giảm nguy cơ đột quỵ trong mùa nóng
Uống đủ nước. Mất nước làm tăng độ nhớt của máu. Nên uống nước đều đặn trong ngày thay vì đợi khát mới uống; người lao động ngoài trời hoặc ra nhiều mồ hôi cần bù nước nhiều hơn.
Hạn chế thay đổi nhiệt độ đột ngột. Đi từ ngoài nắng gắt vào phòng điều hòa quá lạnh (hoặc ngược lại) có thể khiến mạch máu co giãn đột ngột — đặc biệt bất lợi với người bệnh tim mạch hay tăng huyết áp.
Ăn uống thanh đạm. Ưu tiên rau xanh, trái cây, cá, đậu và thực phẩm giàu kali; hạn chế chất béo bão hòa, đồ ăn mặn, rượu bia và món chế biến sẵn.
Vận động đều đặn — một phần của lối sống giảm nguy cơ
Bên cạnh dinh dưỡng, lối sống vận động đều đặn giúp kiểm soát tốt hơn các yếu tố nguy cơ của đột quỵ như huyết áp, cân nặng và đường huyết. Các hình thức vận động nhẹ nhàng, phù hợp với người lớn tuổi như đi bộ, dưỡng sinh hay Yoga phục hồi có thể là lựa chọn để duy trì sự dẻo dai và tuần hoàn — nhưng cần tập ở mức độ phù hợp với thể trạng.
Cần nói rõ: vận động hỗ trợ quản lý yếu tố nguy cơ, không phải là biện pháp phòng hay điều trị đột quỵ. Người có bệnh nền nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu. Nếu bạn muốn làm quen với vận động nhẹ nhàng tại nhà, Học viện Yoga T.Kim có khóa Yoga Phục Hồi Dưỡng Sinh và Yoga Phục Hồi Tuổi Trung Niên, cùng bộ khóa học quà tặng miễn phí để bạn trải nghiệm trước.
Khóa Yoga Phục Hồi Dưỡng Sinh → Nhận bộ quà tặng miễn phí →
Câu hỏi thường gặp
Chảy nước dãi khi ngủ có phải lúc nào cũng là đột quỵ?
Không. Chảy nước dãi khi ngủ thường vô hại. Chỉ đáng lo khi nó xuất hiện đột ngột, chỉ ở một bên miệng, kèm méo mặt, nói khó hay yếu tay chân, khi đó cần nghĩ tới đột quỵ và gọi 115 ngay.
BE-FAST là gì?
BE-FAST là bộ dấu hiệu nhận biết đột quỵ do Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ khuyến nghị: Balance mất thăng bằng, Eyes mờ mắt, Face méo mặt, Arm yếu tay, Speech nói khó, Time gọi cấp cứu ngay. Có bất kỳ dấu hiệu nào hãy gọi 115.
Vì sao mùa hè nắng nóng lại dễ đột quỵ?
Nắng nóng làm cơ thể mất nhiều nước qua mồ hôi. Nếu không bù đủ, máu cô đặc hơn và tăng nguy cơ hình thành cục máu đông gây tắc mạch. Người lớn tuổi, tăng huyết áp hay có bệnh tim mạch cần đặc biệt cẩn trọng và uống đủ nước.
Tập Yoga, dưỡng sinh có phòng được đột quỵ không?
Vận động đều đặn giúp kiểm soát yếu tố nguy cơ như huyết áp, cân nặng, nhưng không phải biện pháp phòng hay chữa đột quỵ. Đột quỵ cần được phòng ngừa và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ. Người có bệnh nền nên hỏi ý kiến chuyên môn trước khi tập.
Lưu ý y tế: Bài viết tổng hợp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Đột quỵ là cấp cứu y tế — nếu nghi ngờ, hãy gọi 115 và đến cơ sở y tế ngay, không trì hoãn. Người có yếu tố nguy cơ nên khám sức khỏe định kỳ và tuân thủ điều trị của bác sĩ. Nguồn tham khảo: dấu hiệu nhận biết đột quỵ F.A.S.T./BE-FAST của Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ (American Stroke Association).
